Friday, July 30, 2010

Fidel's March: A Screenplay of a Novel (Chapter 14)



THEY ARE in a newly-restored, renovated house—in a beach-side village at the edge of Tacloban—done Federico Roxas-style, which means simple restorations sprinkled with a few modernist renovations to make things look postmodern.
     After the caretaker opened the key door, Federico tells Joanna, “Joanna, excuse me muna ha, me ipapakita lang ako ke Fidel dito sa taas. Tapos ikaw naman.”
     Inside, in the receiving area, Joanna sits on an old 1950s sofa. Federico leads his brother by the arm upstairs.
     “Wow,” says Fidel, awed by what he sees. “Ang ganda na kuya, a. Parang bahay mayaman na ‘to a, hindi ito ang bahay na nilakihan ko,” he adds, laughing a bit at last.
     “Wala akong binago halos, Fidel. Dun lang sa me kailangan idagdag, mga art deco na ilaw dito, mga polyurethane polishing do’n. Tulad ng ginawa ko sa bahay mo, di ba?—hindi ko binago, ni-restore ko lang ang lumang disenyo, tinaasan ang bubong. Me konting renovation sa baba pero mostly restoration lang. Hindi ko puwedeng baguhin nang todo kasi dito tayo lumaki e, di ba? Lahat ng lumang bahay sa Pilipinas me mga tulad natin na lumaki do’n at sa tingin ko lahat ayaw ang nakikita nilang nagbago ng todo. Tulad ko, ayokong makalimutan natin ang buhay natin noon, ang lahat ng magaganda at pangit na alaala.” He raises a finger. “Itong parte ng bahay, ito lang ang binago ko ng todo.”
     Federico removes a large curtain to reveal a newly-polished closed faux-capiz-shell large window that looks more like a large door.
     “Basa pa, ka-va-varnish lang kahapon ng hapon, pagkarating ko.”
     Fidel is amazed.
     “Wala ‘to dati,” he says, beaming with a smile.
     “Nabubulok na kasi ang kahoy sa dingding dito, Fidel, nauulanan kasi yun, di ba? Buti nga hindi inanay. Papalitan ko sana ng bagong dingding, pero nung inalis ko ang dingding bago ako umalis ng Thailand, . . . ito ang nakita ko. Sorry nga pala hindi na ako nakapunta sa inyo no’n para magpaalam.”
     Federico opens the window to a beautiful terrace with wrought-iron railings overlooking a Tacloban seaside slum.
     “So, yun, dinagdag ko na ‘tong terrace,” Federico goes on as Fidel remains speechless. “GInawa ng contractor habang wala ako rito, pero pinadadalhan niya ako ng photos ng progress.”
     “Ang ganda, kuya,” says Fidel in a whisper, open-mouthed.
     “Maupo tayo rito, Fidel,” says Federico, dragging two antique wrought-iron backed chairs to the center of the room so they could sit looking at the window-door and the open terrace and the Tacloban slum beyond.
     “Nung inalis ko ang dingding, ito ang view na nakita ko. Narito sa ganda na ‘to ang aking pulitika, Fidel.”
     Fidel looks at him, but smiles, shaking his head once, still quite awed, though confused by his brother’s point.
     “Mukhang ang mahal ng terrace, di ba?” says Federico. “Alam mo, sa pulitika ng ibang arkitekto, ipasasara ‘to, para di makita ang bahay ng mga mahihirap sa slum na ‘yan at para di makita ang nakaka-depress daw na sunset. Pero hindi ako ganun. Sa slum na ‘to nakatira ang mga kalaro natin noon na minsan ay binibisita pa rin natin ngayon, di ba? Gusto ba natin silang kalimutan? Sabihin mo nang puno ako ng cliché, pero yun din ang dapat tinatanong ng lahat ng bahay Pilipino, di ba? Narito, Fidel. Narito sa dingding na ito, sa ating silid-laruan at tulugan, narito ang pulitika ng bahay na ‘to, Fidel. Sabi ng ibang arkitekto ang buhay daw ng bahay ay nasa hitsura nito sa labas at hitsura nito sa loob. Ang sasabihin ko sa kanila, ang buhay ng bahay ay nasa mga bintana nito. Saan ito nilagay, saan hindi. Aling mga bintana ang nakabukas, alin ang parating tinatabunan ng kurtina? Fidel, ano ang bahay kung walang bintana? Ano ang buhay kung walang pulitikang nanggagaling sa kaalaman mo sa kung anong mga bintana ng iyong pag-iisip ang nakabukas at nakasara? Ang bintana ang pulitika ng bahay, di ba? Yun ang sasabihin ko sa kanila. . . . May isang bahay akong alam na may pulitikang ayaw makialam sa nangyayari sa labas. Actually, maraming bahay ang ganun, kahit mga bahay-mahirap. Minsan nga pag nasa mga ganung bahay ako, naaalala ko ang mga painting galleries na karamihan ay sarado, halos walang mga bintana, at lahat ng paintings ay iniilawan lamang ng mga artipisyal na ilaw. . . .”
     Fidel is speechless with a smile, albeit still a bit of a sad smile, very very quiet and not interested in replying. And puzzled.
     “Ano man ang gagawin mo sa art mo from this point on, Fidel, . . . pakialay sa inaanak ko. Ke Pablo Picasso Apostol Roxas.”
     Federico shakes his head once, is almost in tears again, wipes his nose, musing at a picture on the wall. Then he says, “alam mo, ako wala pang asawa, wala pang anak. Pag ako nagkaanak, bro, yun din ang ipapangalan ko sa kanya kung lalaki. Pablo. Dahil nagsisisi ako sa mga pinayo ko sa iyo, Fidel.”
     Federico wipes his eyes with a handkerchief.
     Fidel protests, saying, “No, no, no, kuya, ano ka ba?” He stands up. “Wala kang kasalanan, kuya. Sabi mo nga, ialay natin ang mga gagawin natin mula ngayon ke Pablo. At alam mo? Alam mo, tama ka. Dahil sa tingin ko, ngayon lang naisip ko ha, baka nga namatay si Pablo para sa art ko. Para bang may kailangan akong makita, at kailangan pang mamatay siya para makita ko yun. Namatay siya para sa akin, kuya. Hindi para sa iyo, o sa bayan, o sa Diyos, kundi para sa akin, kuya, sa akin. Pinatay siya ng Diyos para mapansin ko siya. Dahil ang alaala niya ang magdadala sa akin sa mga bagay na kailangan kong makita.”
     Then Fidel sits, exhausted. He adds, whispering, “ako, kasama ng isang lamok na may dengue, ang pumatay sa kanya.”
     “Pero, Fidel,” says Federico, “hanggang ngayon ay may paniniwala ako sa isang bahagi ng pulitika ko, Fidel, at nagkamali ako sa praktikalidad no’n. Narito tayo ngayon, at ano itong pinapakita ko sa iyo rito at bakit kita dinala rito ngayon? Ito! Ito ang pulitika ko! At ang payo ko sa iyo ay ikaw rin, ikaw rin dapat ay may pulitika sa art mo na tulad ng sa akin! At ano’ng nangyari? . . . Oo, inisip ko, bakit ba mag-e-aircon sa mga bahay natin gayung masarap ang hangin sa probinsiya, kahit ba paminsan-minsan ay nahahaluan na ng amoy ng mga diesel ng mga jeepney at gasoline ng tricycle na dumadaan, at ng tae ng aso. Naging makaluma ako masyado, naging konserbatibo kahit ba maka-masa o maka-tao o maka-bansa, hindi ko naisip ang mga detalye ng pagbabago ng panahon. Naiisip ko lang ang abstraktong pagbabago, modernismo, postmodernism. Pero ang mga detalye, hindi na nga ako nanonood ng news e. Pa’no ko ba maiisip ang dengue. . . . Hindi ko naisip ang laganap nang mga lamok na may dengue. Ako, Fidel, ako ay isang tanyag na arkitekto, alagad ng sining, na pumatay sa sarili kong pamangkin at inaanak, dahil ang pulitika ng art ko ay mali! Para akong makamasang nobelista na nagbebenta ng mga libro ko sa bookstores ng mayayaman.”
     Federico sits, looking out the window with sad eyebrows.
     Fidel, though realizing how his brother has suddenly blamed himself for Pablo’s death, feels he ought to respect his brother’s thoughts for now. He looks at him but remains silent, then says:
     “Kuya, hindi ikaw ang pumatay ke Pablo. . . . Kuya, pinatay siya ng lamok na hindi natin napansin. Lahat tayo na ayaw pumansin sa mga nangyayari sa palibot natin ay kasabwat ng mga lamok. Pero hindi rin kasalanan ng lamok dahil lamok sila, kelangan nilang kumain ng dugo ng kanilang mga kapitbahay. At hindi rin kasalanan ng tao o ng mga artists na mabagal ang mga mata nila sa ebolusyon sa labas, sa mga puno man man o sa kanilang mga kapitbahay. Pero, sa takbo ng panahon, mararating din nila ang kaliwanagan. Dahil mabagal ang ebolusyon. Minsan, kailangan lang may mangyari bago sila maalimpungatan mula sa kanilang pagkahimbing. . . . Buti pa, kuya, tawagin na natin si Joanna.”
     And soon enough, the three are there, admiring Federico’s achievement in that part of the house.

@ @ @

Some neighbors are eating bananacue in front of the bananacue stall across the Roxas’ house, buzzing with rumors like mosquitoes hungry for blood news. The Roxas’ new Toyota Corolla car arrives.
     It’s not really a new car, more of a new-looking second-hand car. But it’s the Roxases’ car now, replacing their Ford SUV.
     “‘Yan,” says one of the bananacue eaters, “nakarma. Sandali lang, nakarma agad. Mayabang kasi.”
     “Ano ba’ng pinagsasasabi niyong mayabang, kelan ba nagyabang sa inyo ‘yan? Di na kayo naawa, wala namang ginagawa sa inyo yung tao, a,” says the bananacue vendor. “Namatayan na nga, . . . lahat dinadaan niyo sa inggit. Pag ‘di na kayo naiinggit, sasabihin niyo nakarma.”
     “E, nakakainis e, mayabang e.”
     “Ano ba’ng mayabang, hindi ba ikaw ang mayabang? Lahat ng taong dumadaan dito, akala mo nagyayabang sa ‘yo. Sino ka ba para pagyabangan?”
     “Aba, aba, aba, aba. Yabang mo a, di na ako bibili ng bananacue mo e.”
     The other guys laugh. The bananacue vendor, grinning, goes silent.

@ @ @

Inside the house, Joanna is talking to her father on the phone.
     “‘Tay, kumusta kayo diyan? . . . Aba, nagsimula na ang shooting niyo, ang galing naman. . . . Ako? A, saka ko na lang ho itutuloy ang sa akin, ‘Tay, naubusan ho ako ng film. Mga digital scenes na lang muna ang isu-shoot ko. Pero baka next week na. . . . Hay, naku naman, ‘Tay, malaki ho kasi ang nagastos ko sa ospital, Tay, e, tsaka sa cremation at funeral ni Pablo. . . . Okay. Okay. Sige po. I miss you din po. . . . Ho? Ha, talaga?! Dito, sa Leyte?! Wow! Bukas?! Hay, naku, … e, hindi pa ako nakakapaglinis ng bahay! . . . O sige, sige, kita na lang tayo, then. Bye, ‘Tay. Have a nice flight. I love you, too. Bye.”

@ @ @

Vicente is sitting in the Roxases’ living room with a couple of bags and a large box in front of him. Fidel is also in the liviug room.
     “At ang big surprise ko sa iyo, eto,” Vicente is saying as he reaches for something from a two-square foot carton.
     He brings out a box for a new hard disk.
     “‘Yan, sa ‘yo na ‘yan, para sa susunod mong short film, kelangan mo ng dagdag na hard disk, baka di makaya ng computer mo ngayon ang load.”
     Joanna is almost teary-eyed again, but this time from joy.
     “O, ingatan mo yan ha. Lahat ng sinuweldo ko sa studio diyan lang napunta.”
     They laugh, knowing he’s kidding.
     Fidel is happy for Joanna too and joins in the laughter.
     “Alam mo ba, sabi ko sa producer, sa susunod kong pelikula co-director ko ikaw.”
     “Ha?! Naloloko ka na ba?” Joanna says, but is ecstatic.
     “Okay ba sa iyo yun, Fidel?” Vicente asks Fidel.
     “Aba, okey na okey.”
     Vicente laughs. But his smiling face suddenly turns sad.
     “Nga pala, ngayon lang ako binigyan ng break ng mga producer ko at ng military at police, meaning since ngayon lang uli ako nakabalik dito, . . .maaari bang patingin ng ashes ni Pablo?” he says.
     Joanna looks at her father. Fidel, likewise.

@ @ @

Vicente enters Pablo’s room. On a drawer cabinet, Pablo’s ashes jar is surrounded by the boy’s toy cars. Vicente kisses the jar.

@ @ @

March 3, the next year. There’s a call from Mrs. Lanuza. Joanna calls Fidel. Vicente is having breakfast.
     Fidel comes running to the phone and turns on the phone’s speaker so Joanna could hear whatever it is Mrs. Lanuza has to tell Fidel, good news or bad news.
     At the other end of the line Mrs. Lanuza is saying, “Fidel, gusto ko i-reexhibit ang orange painting series mo, pero gusto ko bagong collection. Same thesis, new collection. Tapos, yung older collection mo na wala akong na pre-sell at post-sell (she sighs), kasama sa exhibit, sa isang alcove ko ididisplay. Naisip ko kasi, magandang selling point ang maipakita ang resilience mo at dedication mo sa thesis mong ito, di ba? Makikita ng buyers na hindi ka natinag ng kawalang-market ng bago mong direction. If we show that, I think many of them will jump on this as a new bandwagon for you. Ang sabi nga ng isa kong kliyente, gusto daw nya yung bago mong kulay pero kung aalisin mo raw ang saya for this color, bibilhin daw niya in advance ang lima. Gusto daw niya kasi ang luma mong melancholia, e. Gusto raw niya ng orange na me melancholia kasi bibilhin daw niya ito para sa sunset-side café ng hotel niya sa Bacolod. Di ba, how more clichéd can you get, hahaha? Pero, ikaw, what do you think?”
     Fidel sighs.
     Then he says, “Ma’am, Mrs. Lanuza, . . . ipagpaumanhin nyo po, pero mag-bi-break muna ako. Siguro bigyan niyo lang po ako ng mga isa, dalawang buwan pa bago kita masagot.”
     “Aba, hijo, alalahanin mo na maraming artist ang kumakatok sa dealership ko. Baka makalimutan ka ng mga kolektor kung matagal kang mawala, maraming batang nagsusulputan ngayon. Kung wala akong kikitain from you mapipilitan akong kumuha ng somebody else to earn from, di ba? E, pa’no ‘pag nagustuhan siya ng mga fans mo at iwan ka nila? I’m just worried for you, you know.”
     “Di bale, ho, call ko po yun. At maraming salamat ho sa mga naitulong niyo sa akin.”
     After a bit of silence, Mrs. Lanuza says, “Naku, Fidel, anong salamat. At huwag ka ngang magsalita nang ganyan, para ka nang nagpapaalam e, mag-aabroad ka ba? Marami pa tayong pag-uusapan, ha,” she says, nervously laughing.
     Fidel laughs back.
     “Oho, sige ho. Thank you po. . . . Ba-bye.”

@ @ @

On the other end, Mrs. Lanuza is surprised at Fidel’s indifference; not angry, but she is puzzled.
     “Ilang buwan?” she says to herself.
     “Mrs. Lanuza, ito po yung bago,” a girl says, handing her what looks like a list.

@ @ @

Fidel’s new old car is coming out of his house’s gate. The car soon disappears like a ghost, fades like a ghost, while turning a corner.

@ @ @

While on the road, Fidel sees his father-in-law’s red old car coming. He slows down and the old car slows down, too. Fidel lowers his driver’s-seat window and the driver of the old car does the same.
     The old car’s driver, Vicente, says, “May lakad ka yata.”
     “Opo, Pa, maniningil lang. Nandun pa po si Joanna.”
     “O, sige, nag-grocery lang ako. Sige!”
     They nod at each other and the cars go their opposite ways.

@ @ @

A little later Vicente’s old car arrives at the Roxases’ street, stopping near the Roxases’ house instead of opening the gate to let the car in. He then sees an imitation Willys MB jeep with its top up parked across the house beside the closed bananacue stall. You would say the bananacue stall, though still open at its sides, is closed when a plastic curtain is covering its front. No men are on the jeep, but Vicente gets out of his car and runs towards his daughter’s house. As he nears the gate, five men coming from behind the bananacue stall take out guns from under their jackets or from bags and start gunning Vicente down. Then they get away on the fake Willys MB.
     Joanna, who has apparently heard the gunshots, runs down from the house’s front porch and out the gate, screaming towards her father now lying on the ground. She cries and shouts, “hindi, hindi, hindi!” and later “Pa! Huwag, Pa!” over her father’s bloodied body as it slowly dies. She then starts pumping her father’s chest and does not stop until she is exhausted, blood pumped out of his father’s mouth. She is crying. Several people have gathered around Joanna and the dead body of her father, telling each other what happened.

@ @ @

March 4. At Vicente’s wake at the Roxas house, there are artists and visitors from Manila. The movie production-studio lawyer is talking to Joanna.
     “Gusto sanang magpa-vigil ng movie studio para sa Papa mo sa Manila Cathedral, Joan.”
     “Hindi na po, Attorney, ayoko. Alam ko aayaw ang Papa ng ganun kung siya ang tatanungin mo. You see, … kahit punong-puno siya ng pulitika, Attorney, alam mo, … ayaw niyang pinopoliticize ang buhay niya. Natatawa nga ako minsan e. Tsaka alam mo, Attorney, pumasok ang Tatay ko sa sine, first for economic reasons. Yun lang ang alam niyang trabaho e. Later, naging for political reasons. Pero, siyempre, sa gitna nitong lahat, mayroon din siyang ibang kaligayahan na di nakikita ng iba. Ang kaligayahan niya, halimbawa, sa simpleng makita lang ako na may hawak na kamera. Little Vicente raw ako.”
     And Joanna wipes her eyes with a kerchief, still trying to control herself. They are silent for a while.
     Later, the lawyer says, “Uhh, Joanna, me nakukuwento sa akin ang Papa mo, about your financial standing.”
     “Ha?” She is not so much surprised as suspicious too.

     “I’m sorry, pero—habang nag-sho-shoot siya noon at tuwing kinakausap kaming mga producers niya, informally of course, parati ka niyang minimention, iniisip niya kung paano ka niya matutulungan, kayo, kayong mag-asawa. So, kumusta ka naman. Kumusta kayo?”
     “Makakaraos naman siguro kami, Attorney. Baka temporary lang ito.”
     “Halimbawa, Joan, ano ang balak mo sa bahay niyo sa Tacloban? Puwede akong mag-arrange for a buyer. Unless gusto mo saka na natin pag-usapan.”
     “Hindi, Attorney, okay lang. Alam mo, baka do’n na nga kami tumira e. Maraming bad memories ako sa bahay na ‘to. Pero ito naman, baka paupahan lang din namin. Sayang ang investment.” She laughs. “Tingnan mo nga naman yan. Akala ko ang sarili kong bright future ay narito, sa kabila ng tulay, sa kabilang isla na ‘to. Yun pala, babalik din ako sa aking pinanggalingan. Sabi pa nga ng Tatay,” aiming to mimic his voice and be funny, “ganun ang pulitika ng tao (she laughs), hindi lang sa mga bagay na gusto niyang makamit, nasa mga bagay din na ayaw niyang mawala.” She looks at her father’s coffin. “Pero kahit ang mga bagay na yun, mga alaala na lamang.”
     She looks at a wall.
     Fidel is now behind Joanna and has overheard what Joanna just said. It almost repeats in his ears.
     He recalls what his friend’s model Karissa said to him that night of their one-night affair: “Walang lalaking marunong makuntento, wala akong kilala. Di ba mas makikita nila ang kanilang mga sarili sa mga bagay na nasa kanila na? Di ba? Sa mga bagay na ayaw nilang mawala? Bakit hindi yun ang alagaan nila?”



1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15






No comments:

Post a Comment