Friday, November 13, 2009

Fidel's March: A Screenplay of a Novel (Chapter 06)



THE brothers were now inside the studio with all the lights on. Fidel showed Federico some of his paintings. He pointed to a bunch of ready canvases with empty orange underpaintings.

     “Eto, para sa bago kong orange series. Di ko pa alam kung ano ang mga ipoportray ko rito o kung pa’no,” Fidel said, nervously laughing.
     “Fidel, bilib ako sa mga gawa mo, ‘tol. Madrama. Maraming tao ang napahanga mo, ‘tol, at ang mga kulay mo, wow. Pero, alam mo, ‘tol, sabi ko nga kanina, yun ay dahil nakikita nila ang sarili nilang pulitika sa mga gawa mo.”
     Fidel just listened, not wanting to talk about it anymore. But before his brother could say anything more, he said:
     “Ewan ko ba, kuya. Kung kailan ako naging successful, saka ako na-depress sa art. Buti nalang di pumapalya ang kamay ko tsaka sese of color ko. Pero, you were saying?”
     “Ha?” Federico said.
     “Sabi mo . . . pulitika nila ang nakikita nila sa works ko.”
     “Yeah. For example, ‘ Del . . . maliban sa gusto ng mayayamang collectors na meron silang mga magagandang paintings tungkol sa mahihirap na mangingisda sa kanilang mga dingding, nagpapagawa rin sila ng mga portraits sa iyo na kunwari mangingisda rin sila o nakakahalubilo nila ang mga mangingisda, di ba? At dahil nakatalikod sila sa loob ng mga paintings mo, nakikita nila ngayon ang hinahanap nilang larawan nila na di nila nakikita sa salamin o sa tunay na buhay, ang hitsura ng likod nila sa malayuan ayon sa pananaw ng isang sumusunod sa kanila. So, ang mga portraits mo sa kanilang nakatalikod bilang mga mangingisda ay larawan na nagsasabi sa kanilang may mga tao sa likod nila, at sila ngayon ang isa sa mga tao na yon na nakatingin sa likod nila. . . . Samakatuwid, painting ito hindi lang ng view sa kanilang likod, ito ay tungkol rin sa reality na may mga tao na sumusunod sa kanila sa likod, na tumitingin sa kanila. At pag tinitingnan nila ang painting nilang kinomission sa yo, naaalala nila ang mga taong nakatingin sa kanila sa kanilang mga likod.”
     “Hahaha,” laughed Fidel, “puwede ka palang art critic, kuya, a.”
     “Haha,” laughed Federico, “o di ba? At isa pa ro’n, may isa pa silang nakikita. Dahil nga nakatalikod sila at nakikita nila ang kanilang likod na tinitingnan ng viewer, ibig sabihin subconsciously ay nakikita nila ang sarili nila bilang nasa unahan na sinusundan lamang ng mga nahuhuli.”
     “Hahaha,” laughed Fidel. “Oo nga, ano.”
     Rico approached his brother. He placed his right hand on Fidel’s shoulder as they looked over a large old painting on a wall.
     “Fidel, kilala kita, at alam ko na alam mo kung bakit mo ginawa ang mga paintings na ganito.”
     He walked to another painting.
     “Ang appreciation ng merkado hindi yun ang intensyon mo noon, di ba? Nilamon ka ng mga kritiko, ‘tol. Di kita masisisi, sabi ko nga, dahil sa loob ng tatlong taon mong success may ganitong bahay ka na, may magandang kotse. Pero . . . naaalala mo ba nung pinadalhan mo ako ng litrato ng isa sa mga paintings mong ganito, nung di ka pa sikat? Alam mo ba ang sinabi mo sa sulat? Parang gusto mong gumawa ng maraming ganun dahil . . . dahil sabi mo, nakikita mo na may pinupuntahan ang mga mahihirap na ayaw nating puntahan. Sabi mo pa, sa mga ganitong larawan naipapakita mo na lahat ng mahihirap ay paalis na, patungo sa kasaganaan. O di kaya, subsob sa kanilang mga bagong huli, na para bagang wala silang kailangan sa ‘yo dahil busy sila at marami silang huling yaman. Subalit . . . ano ang nangyari? Nagustuhan ang art mo’ng ‘to ng mga mayayamang art patrons at art collectors! Ayon sa kanilang reading at appreciation. At sa tingin ko alam mo yun. Ano ba ang sabi ng mga critics?”
     “Iba-iba, kuya.”
     “Kita mo na. Thesis nila, hindi thesis mo. At wala ka nang interes na ikorek ang tingin nila para maging tugma doon sa thesis mo.”
     “Kasi nga naman, kuya, ang thesis ko na yon, noon pa yon e, nung nagthethesis pa lang ako sa college. E, siyempre, iba na ngayon. Iba na ang mga interes ko ngayon.”
     “Bata ka pa nga kasi, mabilis pa ang growth mo, ayaw mo pang magpatali sa isang thesis at iexpand ito, I perfectly understand you. Pero—”
     Fidel was smiling.
     “Tumanda na rin ako ng ilang taon, kuya. Kaya ko na ‘to,” Fidel said, in a kind of futile defense.
     Yun ang ibig kong sabihin, Fidel. Kaya mo nang dalhin ang sarili mo. Ngayon, maghanap ka ng compromise. Hulihin mo ang gusto ng gallery na mami-maintain mo, pero hanapin mo rin ang pulitika mo ngayon. Para sa art nila, at para sa art mo, sa issang art. Ultimately, para sa iyo. At yun ang ipaglaban mo. Nasaan ka ba ngayon? Ikaw lang ang makasasagot no’n.”
     Fidel looked glumly at his brother.
     “Dahil,” said Federico, facing a wall in the studio with his back to Fidel and gesturing towards the paintings, “ano ang halaga ng buhay natin kung wala tayong pulitika?”

@ @ @

The brothers were back at their terrace table.
     Fidel lit up a cigarette. Federico leaned back, sighing.
     “Ako, turo nila sa akin sa college, dapat daw pag-design ko ng mga buildings na maganda, ganito tsaka ganon. Tapos sa mga exhibit, lahat ng mga classmates ko pinag-uusapan California architecture. Masaya na sila ro’n. Well, ako, unfortunately, hindi. Tingin ko sa architecture nila mainit pa rin, hindi bagay sa ‘tin. At mahal ang materyales, maliban sa Vigan tiles.”
     “Lasing na yata ako, kuya, ikaw nalang uminom,” Fidel said.
     They laughed, Federico shaking his head.
     “Hayaan mo, tutulungan kita sa problema mo,” Rico said as he downed another glass of tuba.

@ @ @

It was dark now, but the brothers were still on the studio terrace. Beautiful garden lights from the backyard garden, a large yellow bulb from the terrace ceiling, and the white chandelier lights from the studio, together illuminated the brothers’ terrace atmosphere.
     The brothers were drunk enough now and boisterous. Joanna was now beside Fidel, leaning towards him while she drank white wine, sometimes laughing with them.
     Federico was saying, “sabi ko sa asawa mo, Joanna, hindi niya kailangan ang pulitika na naririyan na, yang mga komunismo, kapitalismo, o kung anu-anong ismo. Dapat maghanap siya, sabi ko, ng mismong ismo niya.”
     The brothers laughed at this accidental rhyming, and Joanna smiled along.
     “Mismong ismo, ha, okey yun a,” Fidel said, smiling at his wineglass.
     “Wala na kayong dapat ipangamba tungkol diyan sa isyu ng kung ano dapat ang magiging art ni Fidel mula ngayon.”
     Joanna smiled, then looked at her glass, and then looked at Fidel. Fidel glumly looked at his glass.
     “Diyos ko, Fidel, ako rin yata lasing na lasing na a, uuwi na ako,” Federico said.
     “Hindi, huwag, kuya,” Fidel and Joanna abruptly said.
     “Dito ka na matulog, mahirap na mag-drive ngayon, mahulog ka pa sa San Juanico e,” Joanna insisted, laughing at her own joke.
     “Oo nga,” said Federico, also laughing. “Tama ka, Joanna. Mahirap tumawid ng San Juanico pag lasing. Makikita mo ang magagandang ilaw, makakalimutan mo ang daan. Ayoko pang mamatay.”
     “Naghanda na ng matutulugan mo, kuya,” said Joanna. “Alam mo, si Pablo sa kwarto pa namin natutulog e, kaya dun ka muna sa kuwarto niya. Okay lang ba kung tratuhin ka naming parang bata ngayon?”
     They laughed.
     “E, kasi,” said Joanna, “maraming nakakalat na toys sa kuwarto.”
     They laughed at the thought of Rico sleeping in a room of toys. Then the brothers stood up, Federico raising his glass.
     “Ang babata nating nagtagumpay, kapatid ko,” Federico was saying. “Wala pa sa balak natin ang mamatay o huminto sa pagtatagumpay. Toast tayo. Para sa inyo, Fidel, Joanna.”
     “Para sa iyo, kuya,” said Fidel after taking his glass.
     “Sa iyo, kuya,” said Joanna, also taking her wineglass.
     They drank/sipped from their glasses.
     Then Joanna said, “Halika na, hapunan na tayo! May mainit na sopas.”

@ @ @

March 5. Early the next morning at the front porch of the Roxas house, Federico was saying his goodbyes and thank you’s to Fidel and Joanna and Pablo. Pablo kept on saying “ba-bye” to Federico and Federico, smiling, kneeled on one knee to hug his nephew. Earlier, Fidel asked his brother to stay for breakfast, but Rico refused, saying he had to meet somebody early at the Gen. McArthur Park Hotel in Palo, nine kilometers south of Tacloban.
     Fidel walked Federico out to the latter’s car, Joanna and Pablo staying at the gate. The brothers embraced.
     Some of the Roxas’ neighbors were out on the street talking. Unheard by the Roxases due to the noise of some passing tricycles, one of the women said to another woman, “nagyakapan. Sabi ko na bakla yan si Roxas e. Kasintahan niya siguro yan dati.”
     The women laughed.
     “Kaiskandalo,” continued the gossip, “yung misis walang pakialam.”
     A man sitting on the curb overheard the woman’s statement. He said, “hoy, mga tsismosa. Inggit lang kayo hindi kayo mayaman. Yan, ang bata-bata, mayaman na. Kayo ang gugurang na wala man lang pambili ng bagong panty.”
     There were other men by the bananacue stall who guffawed at this vulgarity.
     “Hoy, hindi ako inggit,” said the woman.
     “Hmm,” said the vocal man, “siguro kung ako yumaman, kung ano-ano rin sasabihin niyo tungkol sa ‘kin, ano. Mga inggitero.”
     “At kailan ka naman yayaman, aber? Pagputi ng uwak?”
     Aba, hintayin niyo. Walang yumayaman na matinong tao. Pag ako nagsawa na sa pagiging mabait, yayaman din ako, tingnan niyo lang.”
     “Matanda na po kayo, wala na kayong mapapasukan.”
     “E, malay niyo, baka nga bakla yan si Roxas, magpapasyota na lang ako diyan. E di yayaman na ako.”
     “Buti pa!” the two women said, laughing.
     Further down the street towards the harbor, another pair of observers, teachers in uniform were approaching the car and the Roxas’ house, on their way to a school on the other side of the road. Looking at the Roxas brothers, one said, “Uy, si Fidel Roxas.” “Kapatid niya ba yan?” “Mukha. Kamukha e.” “Tinuturo ko na nga sa Art ang mga paintings ni Mr. Roxas e. Para ma-proud naman ang mga kabataan natin sa mga sikat dito sa atin.” “Kaya lang hindi naman sila sumikat dito sa atin e, sa Maynila lang, at sa art society lang.” “Kaya nga kelangan natin ituro e, para maintindihan din ng mga bata.Paramag-ambisyon din silang maging matagumpay sa Maynila.” “Ewan ko ba. Ako minsan, di ko maintindihan ang art na yan e.”

@ @ @

Federico waved his hand out of the car window as his rented car moved away.
     “I shall return!” he shouted.
     As he said this, the sun went further up at the Gen. McArthur Park in Palo, Leyte, where Federico’s client was waiting for him over coffee and a sandwich, watching Frisbee players on the beach.

@ @ @

At the University of the Philippines at Tacloban, an exhibit of reproductions of Fidel’s paintings aptly titled “A Waray Voice: An Exhibit of Reproductions of Paintings by Fidel” had college students talking about the pictures in the open hall. On one of the walls was a poster announcing the upcoming film festival featuring the cinema of Vicente Apostol.

@ @ @

It was now evening. Fidel sat in the dark in his studio. There was, however, ample light coming from the backyard garden, streaming in through the open window and terrace door that let Fidel see his paintings in the studio. He was staring at some of his paintings in the semi-darkness. He was smoking.



1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15





No comments:

Post a Comment