Iilang Tao (o, Plutokrasya)

At tayo’y dumating, dala ang paniniwala sa malaya

at bukas na lipunan sa ating bayan. Samakatuwid,

yanig nung sabihin sa ating ang kataastaasang diwa

sa lupain natin ay ang pagsunod sa mga batas, hindi

ang diwa ng boses na kumukuwestyon sa kakulangan

o kabaliwan ng iilang batas. Kaya tayo’y nanatili,

na may hikbi sa dibdib na kabado sa armadong may

kautusang panatiliin ang kataastaasang katwiran

ng nangangatwirang mga batas, kahit pa nangangatal

na ang gutom-sa-hustisyang lipunang sabi niyo’y

para sa kanila ang batas. Kaya tayo’y nagpupumilit

sa paniniwalang ang pagsuway sa iilang maliliit

na batas ay ang tanging daan tungo sa paghubog ng

bagong malalaking hakbang, tungo sa kataastaasang

diwa ng tao, mula sa tao, at, oo, para sa tanang tao.

Dalawang Tula

1. Himig ng Commuters sa Umagang Lunes

—bilang lyric-song tribute ko sa dating naririnig sa mga jeepney na mga awitin ng
        Juan de la Cruz Band tuwing umaga

Halina, mga ‘pare ko’t ‘mare, sa rush hour ng

bagong umaga’t simulan na ang Lunes ng rice

and fish ‘n’ chicken hunting week nating ito!

Bagamat lumang gawi, na di mapawi-pawi ng

madulas na lotto, at kahit hindi madali at sa

katunaya’y sing-hirap ng mahirap na kirot sa

marrow ng inyong mga buto, sasabihin ko pa

ring halina today, halina for tomorrow, sa

siglong wala pa tayong magagawa kundi ang

sumabak nang sumabak sa balong malalim na

‘to—sa rush hour ng nag-oopisina, ng paring

wala nang misa, ng magbobote’t magbabakal,

ng pulis, ng kriminal, ng Presidente, ng mga

walang pulitika’t lubog lang sa kanilang arte,

ng madaldal na contrarianist, ng nagtatagong

communist, ng stockbroker, ng economist, ng

chemist, ng mga nars na nag-night shift, ng

duktor na magkiklinik, ng naghihintay na

promotor, ng pagod nang janitor, ng naghahanap

ng mapapangasawa, ng naghahabol ng kerida,

ng tao, ng hayop, ng insekto sa mga bus, ng mga

dyaryong di naubos, ng taho at puto, ng kapeng

di barako . . . Lakad na, iwan na natin ang

barangay sa kanyang mga housewives at house-

husbands, mga palengkera’t tsismoso, mga

drayber ng traysikel at mga tulog pang basag-

ulero, mga ngumunguya pa ng pan de sal, mga

walang almusal, mga retirado, mga pensyonado,

mga naghihintay ng pagbukas ng bangkong me

padala ng kapamilyang OFW, at mga walang

trabaho, at mga nag-iinuman nang nawalan ng

trabaho. Lunes, Lunes! Tapos na ang Linggo ng

mga kristo, ng ating Kristo. Bilis, bilis! Mahuhuli

ka sa bundy clock ng late magpasahod mong amo.

Give us this day our daily bread, O Lords, O

Plutocrats. Give us this day our inheritance, O

Luck, O capital lottery pot! Nawa’y ang economic

planning na pinag-uusapan sa radyo ay gisingin

tayo pagdating ng carpool ng commune sa istasyon

ng inutang na Manila Metro. O, halina, mga ‘pare’t

‘mare ko, dito tayo magkombo, sa rush hour ng

milyong gumagapang sa bagong umagang ‘to

patungo sa gubat ng business districts kung saan

naroon ang hunting ground ng daily rice ‘n’ fish ‘n’

chicken ng working class mula probinsiya at mga

projects na tulad natin. Ito ang ating balong malalim.

Araw-araw, beep beep beep beep, hanggang Biyernes,

ito ang himig nating aawitin. Limang araw nating aawitin.

2. Linggo

Ito ang sermon ko sa pulpitong bato sa Lunes na totoo,

labas ng “cosmic entertainment” ng Katolikong Linggo,

says Frank O’Hara, at sisimulan ko ang lahat nang ganito:

Ang buhay, ayon kay Longfellow, ay pinapanday ng

arkitektong nakatago sa kaluluwa mo. Gisingin mo ito, at

idisenyo ang panaginip mong bahay-kanlungan ng sarili

mong pagkakuntento. Maaaring ito’y sinlaki ng Gobyerno,

o sing-lawak ng kaalaman mo sa mga mikrobyo, walang

bahay ng buhay ang hamak at dapat hamakin maliban

sa bahay ng nabuhay sa krimen. . . . Ikaw, naaalala mo ba

ang iyong mga panaginip, little or big fellow, bago ka

nilamon ng kolehiyo at trabaho tungo lamang sa life of

contentment . . . sa buwanang suweldo, insurance, new

acquisitions, bagong titulo? Ito ang sermon ko sa bato.

So, kumusta, arkitekto? Nasiyahan ka ba sa bahay mo?

O masaya ka na ba sa magarbong inihanda mo nang

mosoleyo at nitso para sa pagkamatay mo at sa plano

mong orkestra na tutugtog sa lamay mo? Di ba mas

mabuti pang pagtuunan mo ng pansin ang buhay mo

kaysa sa mosoleyo ng kayamanan? . . . Ano ba naman

ang magmunimuni ka muna sa iyong engineering bago

kumilos nang kumilos, magdrowing nang magdrowing?

. . . Ito ang sermon ko sa pulpitong bato sa Lunes mo, di

‘to mula sa mala-palasyong Linggo, pinatayo ng Obispo.

Poem In January

Nag-iwan na naman ng Post-It ang kaluluwa ni

Frank O’Hara sa monitor ng PC ko, God rest his

soul, kaya kinaya ko sa aking kalasingan ang

magbasa ng sangkaterbang dyaryo, sansakong

libro tungkol sa kasalukuyan, kung totoo nga ang

kasalukuyan at hindi panaginip lang, o kung

panaginip man ay panaginip ni Magritte sa Enero

1936 na isyu ng New York Times (di bangungot

ng Marso 1912) na sabi’y “SHOW LISTS

WORKS OF SURREALIST ART; Paintings of

Rene Magritte Are Seen for First Time Here at

Julien Levy Gallery. OBJECTS IN ODD

RELATIONS Canvases Arid With Respect to

Esthetic Content -- Shock of Metaphor Is Seen.”

Sinagot ko si Frank O’Hara sa blog ko, sabi ko,

“Mr. O’Hara, sir, kung iyo pong mamarapatin,

nararapat ba talagang patayin ang Kasaysayan

at Literatura para sa karangalan ng indibidwal?”

Hinatak bigla ng hanging di ko maunawaan

itong kanang-kamay kong magaan, at banat

hanggang sa buto ang balat ng mga daliri ko,

mga daliring nagpumilit na magsaboy ng punla

ng mga sagot: “Eto ang sagot ko sa ‘yo, on

behalf of Frank who is presently shaving the

armpits of the Devil in Heaven, hahahahahaha.”

“Who are you? Magpakilala ka.” Huminto ang

lahat. Nag-brownout, kumulog, at dahan-dahang

pumatak ang ulan at tumugtog ang Piano

Concerto in G ni Maurice Ravel, si Marguerite

Long sa piano, sa ibabaw ng Enerong speech ni

Adolf Hitler sa Industry Club na tungkol (di sa

Enerong pagkamatay ni Alois kundi) sa parating

na Enerong Chancellorship niya tungo sa

inaasahang parating na Enerong Wannsee

conference para sa Final Solution. Kinabukasan,

nag-iwan na uli ng Post-It si Ginoong O’Hara.

“Haha,” sabi, “haranahin mo ang tenses, wasakin

ang tonsils ng mala-Hitler na pagpupunyagi.

Huwag mo lang akong isali riyan sa kalokohan

mo.” “Subalit, sir,” blog ko, “ang present tense

ay Tula, at ikaw ang nag-ukit nito sa epitaph ng

nitso mo hindi lang last All Souls’ Day, di ba?”

Hinangin ang Post-It, at palipad na pumalit ang

pahina ng classified ads na galit sa headlines at

natutuwa sa pribadong mga pangangailangan.

Hinawi ko ito at wumagayway ang screensaver:

waling-waling na walang kulay, nakatigil na mga

larawan ng limot nang monitors ng Kasaysayan.

Limang Tulang Alay Ko Kay Rizal

1. Heksagram 13, Para Sa Aking Ka-Tulaan

Nakipaghuntahan ka sa iyong kapwa

sa sala ng iyong tahanan, at wala

akong nakikitang kamalian. Tunay na

itong pakikisalamuha mo ay hindi

dahil sa isang biglang pagkapukaw mo

sa mga nakamamanghang sarap ng

pakikipag-kapitbahay. Oo, maaaring

ang papel mo rito ay hindi sinasadya,

ngunit ang aking masasabi, kumare,

manatili tayo rito at tuloy-tuloy na

makipagtalakayan, dahil sa kung sa

kapwa intelehensiya lang mananatili,

tayo ay magsisisi dahil bilang ang

kasama. Ito ang panahong kailangan

ang pagkakapitbisig nating mahaba at

malawak, hindi ba? Sabi mo pa nga, di

tayo snobs, ‘pare, hindi makitid sa

pananaw ng nakararami. Subalit, itago

muna natin ang mga patalim, at

magmasid muna sa tore ng ating mga

nalalaman; tunay na hindi pa nga

napapanahon itong ating pagbunyi ng

mga esoteriko, at heto at kahahakbang

lang patungo sa gitna ng lipunan, sa

kalipunan ng di naman makasariling

mamamayan. Ang ating pinunla sa

harding ito, tanging tiwala na di tayo

sasaksakin sa likod, hindi hahamakin

sa pagyakap natin sa mga bagay-bagay

na di natin noon lubos na maunawaan.

2. Heksagram 29, Para Sa Aking Kapwa

The floodwaters of the English river will

       soon break the levees

of the Tagalog purists, my friend; do you

think we should do something to weaken it?

Pero teka lang, kaibigans, this burgeoning

Englog is by itself an Order unto itself,

needing no Orderlies to whitewash its ways,

tama ba? Why even bother to keep Tagalog

pure, putsa, to satisfy some nationalist

illusions, when we ourselves belong to them

Englog malls where the price of the same

organic bread is hiked to suit protectionist

pretensions? Calling Anthony Bourdain & all

those peasant-food sympathies of his at nang

mapakain nating lahat ng mga ka-mall nila

sa kamayang totoo, Creole cuisine-like talk

for all this creolization of language from all

the classes.

                       I say, ‘pare,

huwag na nating problemahin ang mga problema

nila. Take comfort in the fact that Tagalog’s

waning purism has no less of a frustrated Order

than the ongoing mess inside English’s own.

3. Heksagram 27, Para Sa Kapwa Ko Wage Slaves

First of all, huwag kang maiinggit sa mga may

     kari-kariton na yaman.

Pangalawa, may simpleng yaman kang makakamit

     sa araw-araw.

Pangatlo, may mga gawain ka pang lingid na sa

     ‘yong bulag na paghahangad ng yaman.

Pang-apat, heto’t ika’y pinagpalang nagnanais

     at may mithiin pang yaman!

Now, having said all that, walang kamalian. . . .

Lalo’t tanaw mo ang iyong pagkainggit, tanging

     diskuntentong pagkapagod, mga

mali sa buhay, at ang walang humpay na

     pananaginip ng buo mong tulog na

pagkatao na maya-maya lang ay . . . magigising?

4. Heksagram 12, Para Sa Manlalakbay at Mambabasa

Sa ating multicultural world, . . .

ang wikang hinati-hati ng mga

watchmen sa ating boundaries, ng

kasamang prejudices at comedies.

Matuwid man ang gawin mo,

makasisiguro kang mayroong

magmamasama sa lahat ng utopia

ng iyong grupo. Reader, manatili

ka sa walang saysay na tulay at

matatanaw mo ang kapayapaan ng

Pragmatismo. Kailan ba kailangan

ang mga bagay na kinailangan,

ang mga bakod at bakuran na di

madadalaw sa paglalakbay ng

iyong katawan o pang-unawa?

5. Heksagram 6o, Para Sa Mga Tulad Kong Mahilig Manggaya

Teka nga muna, teka.

Teka, teka, teka. Teka lang,

teka! Ano ba talaga

ang balak mong makita?

Tulad mo, ako’y sarap na sarap

sa panggagaya, pagpalakpak

sa banyaga man o Bisaya,

sa galing ng itinuring.

Subalit di ba mas sapak ang

ipasak mo ang lahat . . . sa

pagkatao mong wasak, upang

makita mong iyo na lahat?

Pumalakpak ka at gumaya.

Gamitin ang magagamit at

ang di swak ay iwaglit.

Manggagaya? Teka lang, teka.