X → Y

Eczematous existences excite

none, much less the egregiously

glamorous in thought & spirit,

the excrement to our ideology

now extremely laughing at the

ideas of extremal epimorphism.

May dudulog at mangangako

ng karangyaan mula sa galit,

pagkainggit, pait ng salita,

piitan ng kaluluwa. Ideya ito

ng araw-araw na pangangati sa

lansangang may patay na buhay.

Iilang Tao (o, Plutokrasya)

At tayo’y dumating, dala ang paniniwala sa malaya

at bukas na lipunan sa ating bayan. Samakatuwid,

yanig nung sabihin sa ating ang kataastaasang diwa

sa lupain natin ay ang pagsunod sa mga batas, hindi

ang diwa ng boses na kumukuwestyon sa kakulangan

o kabaliwan ng iilang batas. Kaya tayo’y nanatili,

na may hikbi sa dibdib na kabado sa armadong may

kautusang panatiliin ang kataastaasang katwiran

ng nangangatwirang mga batas, kahit pa nangangatal

na ang gutom-sa-hustisyang lipunang sabi niyo’y

para sa kanila ang batas. Kaya tayo’y nagpupumilit

sa paniniwalang ang pagsuway sa iilang maliliit

na batas ay ang tanging daan tungo sa paghubog ng

bagong malalaking hakbang, tungo sa kataastaasang

diwa ng tao, mula sa tao, at, oo, para sa tanang tao.

Dalawang Tula

1. Himig ng Commuters sa Umagang Lunes

—bilang lyric-song tribute ko sa dating naririnig sa mga jeepney na mga awitin ng
        Juan de la Cruz Band tuwing umaga

Halina, mga ‘pare ko’t ‘mare, sa rush hour ng

bagong umaga’t simulan na ang Lunes ng rice

and fish ‘n’ chicken hunting week nating ito!

Bagamat lumang gawi, na di mapawi-pawi ng

madulas na lotto, at kahit hindi madali at sa

katunaya’y sing-hirap ng mahirap na kirot sa

marrow ng inyong mga buto, sasabihin ko pa

ring halina today, halina for tomorrow, sa

siglong wala pa tayong magagawa kundi ang

sumabak nang sumabak sa balong malalim na

‘to—sa rush hour ng nag-oopisina, ng paring

wala nang misa, ng magbobote’t magbabakal,

ng pulis, ng kriminal, ng Presidente, ng mga

walang pulitika’t lubog lang sa kanilang arte,

ng madaldal na contrarianist, ng nagtatagong

communist, ng stockbroker, ng economist, ng

chemist, ng mga nars na nag-night shift, ng

duktor na magkiklinik, ng naghihintay na

promotor, ng pagod nang janitor, ng naghahanap

ng mapapangasawa, ng naghahabol ng kerida,

ng tao, ng hayop, ng insekto sa mga bus, ng mga

dyaryong di naubos, ng taho at puto, ng kapeng

di barako . . . Lakad na, iwan na natin ang

barangay sa kanyang mga housewives at house-

husbands, mga palengkera’t tsismoso, mga

drayber ng traysikel at mga tulog pang basag-

ulero, mga ngumunguya pa ng pan de sal, mga

walang almusal, mga retirado, mga pensyonado,

mga naghihintay ng pagbukas ng bangkong me

padala ng kapamilyang OFW, at mga walang

trabaho, at mga nag-iinuman nang nawalan ng

trabaho. Lunes, Lunes! Tapos na ang Linggo ng

mga kristo, ng ating Kristo. Bilis, bilis! Mahuhuli

ka sa bundy clock ng late magpasahod mong amo.

Give us this day our daily bread, O Lords, O

Plutocrats. Give us this day our inheritance, O

Luck, O capital lottery pot! Nawa’y ang economic

planning na pinag-uusapan sa radyo ay gisingin

tayo pagdating ng carpool ng commune sa istasyon

ng inutang na Manila Metro. O, halina, mga ‘pare’t

‘mare ko, dito tayo magkombo, sa rush hour ng

milyong gumagapang sa bagong umagang ‘to

patungo sa gubat ng business districts kung saan

naroon ang hunting ground ng daily rice ‘n’ fish ‘n’

chicken ng working class mula probinsiya at mga

projects na tulad natin. Ito ang ating balong malalim.

Araw-araw, beep beep beep beep, hanggang Biyernes,

ito ang himig nating aawitin. Limang araw nating aawitin.

2. Linggo

Ito ang sermon ko sa pulpitong bato sa Lunes na totoo,

labas ng “cosmic entertainment” ng Katolikong Linggo,

says Frank O’Hara, at sisimulan ko ang lahat nang ganito:

Ang buhay, ayon kay Longfellow, ay pinapanday ng

arkitektong nakatago sa kaluluwa mo. Gisingin mo ito, at

idisenyo ang panaginip mong bahay-kanlungan ng sarili

mong pagkakuntento. Maaaring ito’y sinlaki ng Gobyerno,

o sing-lawak ng kaalaman mo sa mga mikrobyo, walang

bahay ng buhay ang hamak at dapat hamakin maliban

sa bahay ng nabuhay sa krimen. . . . Ikaw, naaalala mo ba

ang iyong mga panaginip, little or big fellow, bago ka

nilamon ng kolehiyo at trabaho tungo lamang sa life of

contentment . . . sa buwanang suweldo, insurance, new

acquisitions, bagong titulo? Ito ang sermon ko sa bato.

So, kumusta, arkitekto? Nasiyahan ka ba sa bahay mo?

O masaya ka na ba sa magarbong inihanda mo nang

mosoleyo at nitso para sa pagkamatay mo at sa plano

mong orkestra na tutugtog sa lamay mo? Di ba mas

mabuti pang pagtuunan mo ng pansin ang buhay mo

kaysa sa mosoleyo ng kayamanan? . . . Ano ba naman

ang magmunimuni ka muna sa iyong engineering bago

kumilos nang kumilos, magdrowing nang magdrowing?

. . . Ito ang sermon ko sa pulpitong bato sa Lunes mo, di

‘to mula sa mala-palasyong Linggo, pinatayo ng Obispo.

Poem In January

Nag-iwan na naman ng Post-It ang kaluluwa ni

Frank O’Hara sa monitor ng PC ko, God rest his

soul, kaya kinaya ko sa aking kalasingan ang

magbasa ng sangkaterbang dyaryo, sansakong

libro tungkol sa kasalukuyan, kung totoo nga ang

kasalukuyan at hindi panaginip lang, o kung

panaginip man ay panaginip ni Magritte sa Enero

1936 na isyu ng New York Times (di bangungot

ng Marso 1912) na sabi’y “SHOW LISTS

WORKS OF SURREALIST ART; Paintings of

Rene Magritte Are Seen for First Time Here at

Julien Levy Gallery. OBJECTS IN ODD

RELATIONS Canvases Arid With Respect to

Esthetic Content -- Shock of Metaphor Is Seen.”

Sinagot ko si Frank O’Hara sa blog ko, sabi ko,

“Mr. O’Hara, sir, kung iyo pong mamarapatin,

nararapat ba talagang patayin ang Kasaysayan

at Literatura para sa karangalan ng indibidwal?”

Hinatak bigla ng hanging di ko maunawaan

itong kanang-kamay kong magaan, at banat

hanggang sa buto ang balat ng mga daliri ko,

mga daliring nagpumilit na magsaboy ng punla

ng mga sagot: “Eto ang sagot ko sa ‘yo, on

behalf of Frank who is presently shaving the

armpits of the Devil in Heaven, hahahahahaha.”

“Who are you? Magpakilala ka.” Huminto ang

lahat. Nag-brownout, kumulog, at dahan-dahang

pumatak ang ulan at tumugtog ang Piano

Concerto in G ni Maurice Ravel, si Marguerite

Long sa piano, sa ibabaw ng Enerong speech ni

Adolf Hitler sa Industry Club na tungkol (di sa

Enerong pagkamatay ni Alois kundi) sa parating

na Enerong Chancellorship niya tungo sa

inaasahang parating na Enerong Wannsee

conference para sa Final Solution. Kinabukasan,

nag-iwan na uli ng Post-It si Ginoong O’Hara.

“Haha,” sabi, “haranahin mo ang tenses, wasakin

ang tonsils ng mala-Hitler na pagpupunyagi.

Huwag mo lang akong isali riyan sa kalokohan

mo.” “Subalit, sir,” blog ko, “ang present tense

ay Tula, at ikaw ang nag-ukit nito sa epitaph ng

nitso mo hindi lang last All Souls’ Day, di ba?”

Hinangin ang Post-It, at palipad na pumalit ang

pahina ng classified ads na galit sa headlines at

natutuwa sa pribadong mga pangangailangan.

Hinawi ko ito at wumagayway ang screensaver:

waling-waling na walang kulay, nakatigil na mga

larawan ng limot nang monitors ng Kasaysayan.

Limang Tulang Alay Ko Kay Rizal

1. Heksagram 13, Para Sa Aking Ka-Tulaan

Nakipaghuntahan ka sa iyong kapwa

sa sala ng iyong tahanan, at wala

akong nakikitang kamalian. Tunay na

itong pakikisalamuha mo ay hindi

dahil sa isang biglang pagkapukaw mo

sa mga nakamamanghang sarap ng

pakikipag-kapitbahay. Oo, maaaring

ang papel mo rito ay hindi sinasadya,

ngunit ang aking masasabi, kumare,

manatili tayo rito at tuloy-tuloy na

makipagtalakayan, dahil sa kung sa

kapwa intelehensiya lang mananatili,

tayo ay magsisisi dahil bilang ang

kasama. Ito ang panahong kailangan

ang pagkakapitbisig nating mahaba at

malawak, hindi ba? Sabi mo pa nga, di

tayo snobs, ‘pare, hindi makitid sa

pananaw ng nakararami. Subalit, itago

muna natin ang mga patalim, at

magmasid muna sa tore ng ating mga

nalalaman; tunay na hindi pa nga

napapanahon itong ating pagbunyi ng

mga esoteriko, at heto at kahahakbang

lang patungo sa gitna ng lipunan, sa

kalipunan ng di naman makasariling

mamamayan. Ang ating pinunla sa

harding ito, tanging tiwala na di tayo

sasaksakin sa likod, hindi hahamakin

sa pagyakap natin sa mga bagay-bagay

na di natin noon lubos na maunawaan.

2. Heksagram 29, Para Sa Aking Kapwa

The floodwaters of the English river will

       soon break the levees

of the Tagalog purists, my friend; do you

think we should do something to weaken it?

Pero teka lang, kaibigans, this burgeoning

Englog is by itself an Order unto itself,

needing no Orderlies to whitewash its ways,

tama ba? Why even bother to keep Tagalog

pure, putsa, to satisfy some nationalist

illusions, when we ourselves belong to them

Englog malls where the price of the same

organic bread is hiked to suit protectionist

pretensions? Calling Anthony Bourdain & all

those peasant-food sympathies of his at nang

mapakain nating lahat ng mga ka-mall nila

sa kamayang totoo, Creole cuisine-like talk

for all this creolization of language from all

the classes.

                       I say, ‘pare,

huwag na nating problemahin ang mga problema

nila. Take comfort in the fact that Tagalog’s

waning purism has no less of a frustrated Order

than the ongoing mess inside English’s own.

3. Heksagram 27, Para Sa Kapwa Ko Wage Slaves

First of all, huwag kang maiinggit sa mga may

     kari-kariton na yaman.

Pangalawa, may simpleng yaman kang makakamit

     sa araw-araw.

Pangatlo, may mga gawain ka pang lingid na sa

     ‘yong bulag na paghahangad ng yaman.

Pang-apat, heto’t ika’y pinagpalang nagnanais

     at may mithiin pang yaman!

Now, having said all that, walang kamalian. . . .

Lalo’t tanaw mo ang iyong pagkainggit, tanging

     diskuntentong pagkapagod, mga

mali sa buhay, at ang walang humpay na

     pananaginip ng buo mong tulog na

pagkatao na maya-maya lang ay . . . magigising?

4. Heksagram 12, Para Sa Manlalakbay at Mambabasa

Sa ating multicultural world, . . .

ang wikang hinati-hati ng mga

watchmen sa ating boundaries, ng

kasamang prejudices at comedies.

Matuwid man ang gawin mo,

makasisiguro kang mayroong

magmamasama sa lahat ng utopia

ng iyong grupo. Reader, manatili

ka sa walang saysay na tulay at

matatanaw mo ang kapayapaan ng

Pragmatismo. Kailan ba kailangan

ang mga bagay na kinailangan,

ang mga bakod at bakuran na di

madadalaw sa paglalakbay ng

iyong katawan o pang-unawa?

5. Heksagram 6o, Para Sa Mga Tulad Kong Mahilig Manggaya

Teka nga muna, teka.

Teka, teka, teka. Teka lang,

teka! Ano ba talaga

ang balak mong makita?

Tulad mo, ako’y sarap na sarap

sa panggagaya, pagpalakpak

sa banyaga man o Bisaya,

sa galing ng itinuring.

Subalit di ba mas sapak ang

ipasak mo ang lahat . . . sa

pagkatao mong wasak, upang

makita mong iyo na lahat?

Pumalakpak ka at gumaya.

Gamitin ang magagamit at

ang di swak ay iwaglit.

Manggagaya? Teka lang, teka.

2 Tula

1. Tula ng Misantropo

Anong “tula, tula, mahal kong Tula!” ang

pinagsasasabi mo? Di ba’t doon ka rin pupunta,

sa dambana ng kumikinang na simbahan,

mabangong restoran, matamis na urban park,

maluwag na karaoke booth, mahalay na

furniture shop, marupok na Cinema, taimtim na

department store, matuwid na zoo, magalang na

city hall, matalinong art gallery, bobong roller

rink, matunog na duckpin bowling alley, bulag

na alcohol-free bar, mala-langit na resort, mala-

impiyernong Jacuzzi, walang-panghihinayang

na rides at arcade games, inspiring na gadget

shops, perspiring na pizzerias, pare-parehong cd

music, patay-sinding Christmas trees, atbp.,

isang linggo bago tayo maghiwalay sa Pasko?

Hindi sa terrazzo walk of fame ng sarili mong

barung-barong ka maglalakwatsa, ikaw at ng

iyong thirteenth-month pay, . . . di ba? Sigurado

ako, doon sa coffee house mo dadalhin ang

iyong mga libro ng tula, at doon babasahin ang

mga linyang sumasayaw lang sa harap ng

magagandang taong may mga tula rin sa labi na,

kung susuriin, wala sila rito, ang tanging mga

narito ay mga mamamayang may mga holiday

hot tsismis lang naman tungkol sa kanilang mga

minahal sa nagdaang taon, na, tamang-tama,

iyan ang s’yang napaksiw nang paksa ng tula

kong ito na naghihintay sa ‘yong opinyon dito

sa pinag-ipunan kong cold front ng iyong

paboritong terrazzo floor, dito sa malungkot

mong favorite Starbucks store. Teka, bakit pa ba

magkikita? Mga pangngalan ang iyong

bukambibig, mga pang-uri nasa aking mata.

2. Ang Vlogger at ang Kaniyang Ninong

Pasko, Pasko, Pasko. Pasko na namang muli at muli

kitang nakitang naglalaba ng costume mong Sta. Claus

para sa santong Biyernes ng gabi, noong 2009 Dis.

Muli na naman kitang naamoy, na para bang kasama

ka sa mga baboy at manok ng iyong adobada, ng iyong

menudo, ng ‘yong arroz caldo, at ng iyong piniritong

polvoron “for the poor,” sabi mo. Sino ba ako? Ako

po ito, Ninong, mano po, Ninong, kumusta po kayo?

Kumusta po ang cancer ninyo, balita ko may sampung

taon pa kayo bago mapanalunan niyo at last iyang lotto

sa Langit na balita ko, ayon kay Monsignor B. Nucboc,

ay nakalaan sa ‘yo at sa mga tulad mong pinagpalang

Santa Claus ng munisipyo. Puwede po bang makisakay,

Ninong, at nang ma-video ko ang tour niyo sa Putikan

Street ng mga squatter ng barangay at ang paghahanap

niyo ng ninakaw na kampana ng kapilya? Puwede? Ang

totoo niyan, Ninong, kaming mga nabubuhay na patay,

isang taon naming hinintay itong pagsapit ng Pasko,

di tulad mo, sampung taon pa bago matulad ka namin.

“Haha,” sabi mo, “sa’n mo ba nanakaw iyang camcorder

mo? Aminin.” Sa iyo po ito, bigay niyo! Kaya pangako

ko sa ‘yo, mula ngayo’y irereport ko ang kadakilaan

ninyo, despite sa sikat nang katamaran ko. Tugon niyo,

“‘di tamad ang mahihirap na tulad mo, hijo, namulat

lang na walang kapital, di tulad ko, may namanang

talento at titulo, at tipikal na pulitiko!” Akala ko po ay

negosyante kayo. “Amen. Sponsored ng meyor dito.”

Nang siya’y mamatay, ako ang naging bagong Ninong

ng baryo, bagong mabait na Ninong ng lahat ng tao rito.

Para Sa Atin na Mga Walang “Dignidad,” Nasaan Ang Dakilang Espiritu Sa Likod Ng Mahiwagang Teknikalidad? (And Trust We Must In Which God?)

1. Sigawan Sa Gabing Madidilim Sa Mga Darating na Rehimeng Mahalay

Tulad mo, siya’y minsa’y nawawalay sa mga anak.

Sino’ng makapagsasabing di sila mapapariwara’t

Mababarkada sa mga binata at dalagang bulakbol,

Puro basketbol ang alam, mahal na shabu, shabu-

Shabu matapos mag-inuman? Sino? At sino silang

Makapagsasabi na malayo ang aksidente, disasters

Our era—of drugged emotions, machismo—does

Permit? At pagdating sa pa-Inglesang magaling, sa

Imbestigasyon ng pulis at ng mga abugado, katulad

Mo, ano ang magiging laban ng kawalan kumpara sa

Impluwensiya ng gumugulong na inipong pera para

Sa lahat ng hahawak, susunog, maglalakad, magma-

Magic, mag-lologic, mag-iinterview, mag-rereview?

Tragic magic! Ipapasa-Diyos na lang iyang nahalay

At namatay mo? Mga Diyos-Diyosan dito, kaninong

Diyos ba siya tatakbo? Sa Jews’? Saan? SA-AAN?!!

2. Martsa ng Bagong Umaga Sa Likod ng Lumang Korteng Matakaw

Sa sarap ng agahan ninyo di niyo ako napapansin.

Meron sana akong sasabihin, pero alam ko rin na

Wala ritong tatanggap dahil ito’y pisong salita

Lamang. So, okey, di ko ipagpipilitan, ako ay

Pipilipit na lang muna, dahil alam ko namang sa di

Maiiwasang pagliko ng sinag ng araw may dadakpin,

May iipitin, may lulutuin itong bagong Sunny Side Up.

Cultural Center Ninyo

Katukin mo man nang katukin ang konting kontak mo

sa mga kritikong bulag pa rin sa laman ng kinaiinisang

kalaboso, malamig pa rin ang magiging himig ng tula

mong musmos pa sa tumatanda nang sigaw nitong siglo.

Ikaw si makatang makatao, sila si estetikong hari ng . . .

ng style at smiles sa aisles nitong cultural center ninyo.

Ako, sino ba akong wasted na nagmamasid sa kultura

nila na bumaon na sa lalamunang kumukokak sa Taste?

Haste makes waste, ika nga, at late na ang lahat para

maayos pa ang puno ng duhat sa hardin ng rosas. Hala,

ipagpatuloy nila yan, baka sakaling umulan, buwanan

pa naman kung kumita ng stipend sa binuwayang buwis.

Huwes daw akong inggit laang. Sabi ko naman, abugado

sila sa mga krimen ng nakasanayang kawalang-saysay

na sumasayaw sa entabladong di pinapanood ng tao

kundi ng mga matatalinong gago sipping wine sa likod

ng pinto na kung kakatukin mo, walang lilingon sa ‘yo.

Ganti lang siguro ‘to sa ‘ting mga di sisipsip sa soprano.

Saan Ka Pupunta?

Báka. Ninakaw ng isang manlalakbay.

“Baka ikaw,” sabi niyo, “baka pati isang

Baboy ko dinala mo, kung saang lupalop

Mo man dinala.” Barangay nagparatang,

Isang sakuna sa kapalaran ng aking Itay.

Malas. Walang masamang tinapay pero

Minalas, buti na lang at tinanggap ni Itay

Ang tadhana, binura lahat, asa sa abugado,

Lahat ng gustong mangyari, sa damdamin.

Ngunit heto kami’t pinilit siyang umaksyon

Ayon sa nararapat na aksyon, at ayon din sa

Kinakailangang aksyon. Yun. Siya’y kumilos

At sumilong sa nakaambang na puting ambon,

Lingid sa kaalaman ng baboy niyang abugado,

Lingid sa damdamin ng mga tao, maliban dito

Sa lupalop kung saan dinala niya ang pag-asa.

Walang masamang tinapay ang ating tadhana.

Oi, ninakaw ng isang baka ang manlalakbay!

Hustisya! Aksyon! Makaaasa ka sa ambon!

Requiem Para Kay Ophie (Dimalanta)—Makata, Kritiko ng Wika

Taong 1987 sa barko papuntang isla ng Bohol galing ng

     Dumaguete,

naghuhuntahan kami nina Ophie at ng mga writing fellows

ng Silliman University National Writers Workshop

tungkol sa isang verse at chapter sa Bibliya na di ko na

     matandaan.

Ibig kong sabihin, kahit anong teksto pag-iinitan ni ma’am

Ophie. Sabi nga niya, itong aming mga panelists na makata,

sina sir Krip, sir Cirilo, sir Cesar, ay tila mga knights na

ng bilog na mesa ni Mom Edith at Doc Ed (mommy ng

     workshop

at doctor of philosophy Ed, founders), dahil . . . bakit

nga ba sa Pilipinas lahat ng guro ay ina-address bilang sir

o ma’am, lahat ng lawyers Attorney, lahat ng engineer

Engineer? At lahat ng PhD “Doctor.” Kaya, Doc Ophie na rin.

Ikaw na nakakikilala kay Ophie, naaalala mo nung

     nakipaghuntahan

ka sa ating Ingleserang Ophie tungkol sa gamit ng mga pulis

ng salitang “salvage”? Kasi nga naman, bakit nga ba ang

     summary

execution gagawing salvage ganung itinapon mo na ang tao,

     unless

ang ibig mong sabihin ay i-sasalvage mo ang kaso after itapon

nung corrupt na piskal o huwes. At noong kayo’y

     naghuhuntahan

tungkol sa pidgin at bastardized English nating mga Pilipino,

may tumawag ba sa kanya sa telepono, at nang sagutin

nung sekretarya, sabi’y “for a while”? Nagkatinginan ba kayo

ni Ma’am Ophie o Lady Ophie o Doc Ophie o Simply Ophie?

Nagtawanan ba kayo? Oo nga naman, bakit nga ba itong “hold

     On

a minute, please” ay ginawang “for a while” gayung Inglesera

     na nga

itong boss mo, hija, nakakahiya ka. :D Anyway, wala na si

     Ophie,

o kung tawagin pa ng kanyang mga estudyante na tila

     kinatuwa pa

niya: Dima, short for Dimalanta. At alam niyo ba’ng sa

     Pilipino

ang ibig sabihin ng “di malanta” ay plant that won’t die? Pero

huwag na nating pakialaman yan, walang pakialamanan sa

     apelyido,

ha. After all, marami sa atin ang me Espanyol o bastardized

     Spanish

na apelyido, kahit indio naman ang mukha. Tulad ko, na

     minsan pa

nga tila intsik ang bigote pag humahaba na. Bakit nga ba hindi

nanatili sa ating lahat ang mga apelyido na tulad ng

     Dimasupil,

Dimaculangan, Puting Ulap, Berdeng Yero? Anyway, wala na

si Ophie, at—tulad ng katawan nating lahat—malalanta na rin.

Maliban sa mga alaala tungkol sa kanyang pagka-makata,

     -kritiko,

-Inglesera, -isnabera, -masayahin, -mabasahin, -masalamin,

     -tao,

-mabait, -magaling. Kaya heto kami sa 2010, sa paghinto ng

     edad

niya sa bilang na 78, sa solemnong espasyo ng chapel nitong

kanyang mahal na Unibersidad ng Santo Tomas. Kung

     makakausap

lang namin ang kaluluwa niya, magsasaya na siguro uli kami,

na tila nasa nakalutang na barko, tungkol sa “necrological

     service”

na ito para sa kanya. Marahil ay sasabihin ni Ophie, o Simply

     Ophie,

“para naman kayong—hindi mga sir knights kundi—

mga privates sa Saving Private Ryan na in-assign ng kernel

     niyo

na gumawa ng necrology o listahan ng mga namatay bilang

     service

niyo sa armed force service.” Bakit nga ba naman pati ang

     isang

makatang Inglesera ay hahayaan nating bigyan ng funeraria

at kapilya ng isang “necrological service”? Sabi pa nga ni

Butch, dakilang nobelista, tila tayo lang sa Pilipinas

ang gumagamit ng “fictionist.” Pero okey lang daw iyon, dahil

hindi naman mali, parang nahihiya lang dahil karamiha’y

     short

story writers “lang.” Anyway, balik tayo sa necrology. Binasa

     ko

hindi ang isang listahan ng mga patay kundi listahan ng

     “guests”

o bumisita o naghatid sa katawan ni Ophie o Simply Ophie

sa huling araw ng kanyang katawang presensya. Ngunit maiba

     ako:

kaninang umaga nabasa ko na naman ang clip tungkol sa

     kanya

sa dyaryo. Siya raw ay ang UST poet na si Ophelia Dimalanta.

Paalam, Ophie. Parochial na ang poetry ngayon. Una,

     dinissolve

ng UST ang pinaghirapan mong Creative Writing Center.

     Now,

mga makata’y paghahati-hatiin namin into UST poets, UP

     poets,

La Salle Univ. poets, Ateneo, and so on & so forth. Paalam

     na, Poet.

Paalam na, poets. Puwet ng baso na lang kayo sa inuman ng

     bansa

na umaawit ng awit ng mga komedyante sa mga pakontest sa

     TV.

Pero, teka nga muna. Bakit ba mag-rerequiem? Ba’t

     magrereklamo?

Ikaw itong nagbigay inspirasyon sa sangkaterbang estudyante

na di nag-nursing o nag-engineering o nag-medicine o nag-

     law

kundi nag-litt sa iyo, lit by the lightning of your stare

and star system, kahit alam naman natin na palubog na ang

     araw

ng mga makata sa paglago ng business district ng Makati. Kati

ng bulsa ang kinakamot ng lahat ng akademiko tungong mga

     kurso

ng skilled workers for the human resource GDP looking for

     Sirs, Ma'ams.

Sige, kami’y magpapaalam, ngunit asahan mong isasalvage

     namin

ang kaso, at makikita mo ang prutas ng turo mo. “For a while

     ha.”

Tayong Nakararami

a. Dahil Alam Kong Walang Sayàng Magtatagal

Tikman nang malasahan ang sarap ng lawa sa guniguni.

May bukas nga. Heto ako’t gising na sa bagong umaga,

Kaakibat ang walang-sawang kakayahang magpasarap

Sa mala-santong kawalang-nais: walang nakaeengganyo,

Walang nanghihimok at walang nakakawalang-respeto,

Lahat ng bagay sapat, at makakaya ko pang magpasasa

Palutang-lutang dito sa gitna ng lawang tapat na hindi na

Lumilingon sa pinanggalingang lupa, tanging hinihintay

Ay ang pagkagunaw ng payapang bangka. Huwag kang

Maiinggit sa akin, o mahiyang lumapit; maski ikaw man

Ay makatatanggap ng ganitong alwan sa mabagal mong

Pagdais. Sasabihin ko na sa iyo kung saan ko ito nakita:

Di ko inihahambing ang linamnam ng gintong tuyo sa foie

Gras ni Chef Jamonita ng Tsalap’s. Tanggap ko, kaharian

Ko’y wala sa mga araw, buwan o taon, kundi sa paggapang

Ng walang-hanggang kasalukuyan na di sinusukat ang asim

Ng mga bagay, kundi ang pagyakap ko sa bawat isa sa mga

Ito, na tinitikman upang malasahan ang alat ng lipunan. Oo

Nga’t minsan ay may pait ng pagkakamali, ngunit ang mali

Ay di mali kung kinakailangang mailapat yang pait sa dila

Na mamaya ay dadapuan ng tamis. Walang kakila-kilabot

Ang lasa o lasang-kendi. Parehong elemento sila ng bangis

Ng recipe ng buhay. Hihikayatin ko kayo sa kalinamnaman

Na narito mula pa kahapon. Kulong ako ng pagkakuntento,

Sabi mo, ngunit ang tao, pag kuntento ngang tunay, ay hindi

Maaaring hindi maumay. Konsepto ko ay walang masyadong

Pagtingin sa kakulangan o kasapatan, walang pakialam sa mga

Konsepto. Ang mga nararamdaman ko ay hinahayaan ko lang

Na magasgas sa arawang dingding ng nadadaanan kong mga

Higanteng gusali o barko, mga nakasanayang ginhawa ay di

Na masaya o malupit, tanging naiiwa’y ang mga dingding na

Gasgas na may iwang bakas ng aking kawalang-pakiramdam.

b. May Nasaktang Planetang Walang Partido

Makabubuti sigurong sumakay na sa matuling kabayo

Kapag nasugatan na, ang mga parating na itim na ulap

Ay maaari pang takasan, maaari pang maisalba natin

Ang ating mga sarili, tayong nakararami, tayong mga

Maaaring magkapit-bisig. Ngunit sa teknolohiya nga

Ba natin, mapapaslang pa ang lider ng Dilim? Huwag

Aasa na di ito muling mabubuhay sa bagong katauhan

Ng kanyang alipores; bawat alalay niya ay lider din,

Buhay sa umiikot na hangin ng kaaway. Huwag kang

Magrerelaks, Max, mata mo ay talasan, ang dilim ay

May dalang aral: sa mundo, magkakaiba ang timpla,

May kanya-kanyang konsepto ng mapayapa’t giyera,

At sa pagkakaibang ito ang klima’y hati sa dalawang

Importanteng impormante ng talino. Itong sa kaliwa,

Kanan, gitna o anuman ay mga hagibis lamang, pag

Kinutya ang planeta di magpapatawad, ang nasaktan

Mo’y gaganti nang walang kabayo, hawak ang ulap.

c. Ang Diyos ni Spinoza

Kung natural at di artipisyal, nararapat na kumilos

Sa naturang kilos ng mga natatanaw na batas

Ng kalikasan, sa talinong wagas ng Natura—kahit

Ito ma’y si Kuro-kuro, ito’y Pisika, Matematika.

d. Ang Tula

Ako’y nakapako na sa aking mga panaginip,

Di bibitiwan hangga’t di naiidlip. Ito ay salbabida,

Ito ay alituntuning sinusunod ng aking Kaharian.

Ito ang binabantayan ng mga tao ko, ang hari nila’y

May Hari sa guniguni kong ito at sinusunod na

Parang utos, na parang unos ng Kaligayahan.

O Salbabida, lalanguyin ng hari ang army ng kalaban.

Salbabida, susubukang lunurin ng Kurapsyon at Kamatayan!

Bilog ang Mundo Rito (Sa Slum)

Something’s cooking pa sa kalan

   at wala pa ang enemies natin.

Alam ko, kaiinggitan ang ulam

   nating nakahain, na naman,

ang linamnam nitong bunga

   ng paniniwala sa matuwid

na pamamaraan, na walang

   pagmamayabang, kung kaya’t

di dapat kainggitan sapagkat

   kung merong dapat pagalitan

ito ay ang Maykapal, dahil tayo

   ay witness lamang, niluto

lang natin ang nakita sa bakuran.

Lahat ng tao’y may bakuran, o

   kung wala man may maituturing

na yaman. Mula Baclaran . . .

   hanggang Bulacan o hanggang

Bataan, ang mga walang bahay,

   ang mga squatter lang, gising

na sa umagang maituturing na

   biyaya ni Bathala para sa

isa na namang araw sa digmaan—

   hindi pakikidigmang kikitil

ng buhay kundi ng nabubuhay na

   sasailalim sa mga kasakiman

at kawalang-pakialam sa mga di

   nagkamalay sa inherited wealth.

To health! Itaas ang kape sa baso,

   tikman na natin ang nakahaing

simpleng nilagang itlog & marami

   pang gagawin sa mundong bilog.

Nawawalang Fan Kong Si Beth (o, Hide en' Seek)

1. Katorpehan

Okey, alam ko, ninais kitang mahanap, makapiling,

Ngunit ni kalahating hakbang man lang di ginawa,

Di naawa sa sarili kong pag-iisa. Okey, okey, mali

Yon. Awang-awa ako sa sarili ko, I know that, pero

Ang nakikita ko’y pagkapilay ng tadhana, kawalang-

Paa ng mga kabayong paralisado ang mga pagnasa.

Guilty ako. Ako. Akong sa napakahabang-panahon ay

Walang sinamba kundi ang paghihintay na unahan mo

Ako at kausapin mo, dahil alam mo namang pipi ang

Mga pagsamo ko sa tila bulag at tanga mong pag-ibig.

Alam ko ring wala kang ibig kundi ang makita itong

Martsa ko na humakbang nga, kahit habang-panahon

Ay nabibingi ng di marinig o maintindihang mga awit.

2. A Quadrilingual Coffeetable Poem

May panukala akong gustong ihain sa hapag-kainan

     ng ating lipunang maka-sining.

Ngunit ilan ba sa inyo ang mahilig sa suman, ilan

     sa paella o hamon o foie gras?

Kakausapin ko pa ba kayo sa coffee shop mamaya

     o didiretso na tayo sa carinderia?

3. Geography Untrammeled

Ano ba ang ibig sabihin ng pagmumuni-muni?

Must it be about money? Or poverty? Or death?

Pwede bang pagmunimunihan—sabon ni Beth?

Mga Talunan

1. Soneto ng Isang Ignoranteng Bangus sa Laguna de Bay

Sa gitna nitong mga kidlat, kulog,
Alam kong ako’y mangangatog,
Mangangatal, mabubuwal, ako’y
Mapapahiya, hihiyain, kukutyain,
Pagtatawanan, ipagtatabuyan,
At ako itong di alam ang gagawin
Sa pagsapit ng maulang dilim
Sa labas ng hawlang maliwanag—
Sa loob sila’y magpapaliwanagan.

Wala akong nakikitang idudulot
Ng anumang gagawing Aksyon,
Kaya sa nakaakmang mga sakuna
Ako’y lalayo, tatabi, gagapang,
At lilihis ng landas sa inyo rito—
Sasama ako sa bagong prosisyon.

2. Mabuti Pa Nag-Swimming Na Lang Kaysa Nag-Sining

Sige, batikusin mo ako sa batik-batik
Na dampi ng brushstrokes ko sa canvas,
Sa aking paghahangad ng malangis na
Kinis at dulas, ay pinagsisisihan ko
Ang landas na pinili ko—bakit narito?

Nagtatawanan na ang publiko, kritiko
Silang asar na asar sa aking mga mata,
Naghalakhakan sa aking pagkabuwal sa
Gitna ng pinto kong tanaw ang mundo,
Ang karagatang nilalanguyan ng tao.

Ako ba’y tutuloy, lalabas, tatayo lang,
O tatakbo, gayung alam kong walang
Sasaklolo sa lupang ito, wala ring ilaw
Sa dalampasigan, ni salamin man lang,
Di masid reaksyon ko sa panlalait mo.

Kailangan ko ang makinis at madulas
Na landas! Ako’y nanganganib sa’king
Tinatahak—tagumpay na minamadali.
Masyadong maaga o labis na nahuhuli.
Maselang kang hindi mapalagay sa akin,

Isang nerbyoso, adelantado, na-late ako
O biglang nawala, nagkukumahog sa
Paghahanap ng makapagpapahinto sa
Takbo ng aking naliligaw na kamay-
Sining. Pinagsisisihan ko ang landas na

Pinili ko—bakit narito sa publikong ‘to?

3. Ang Abogado at Ang Whistleblower

Sunod-sunod na balakid, sunog
Na ang kilay ko sa kasusulat nitong
Mga talatang ang tanging misyon
Ay ambisyon, at bagamat bisyon
Nito ang konsensya mo, paghimok
Sa iyo na huwag bibitiw, manatiling
Nakalitaw na kapwa ko buteteng
Nalason ng nakapapagod nilang
Solusyon, Konggreso ng Pilipino.

Mananatili kayang kapit-bisig
Itong magkasamang lumutang?
Buhay pang handang mamatay?

4. Join Them, Beat Them

May sungay ka man, suwayin
Ang sermon ng katapangan, at
Ang araw ay magiging maganda
Para sa pagdamo mo sa bakahan.

Hindi ka mamumula sa pula ng
Bandilang naaaninag sa gubat,
Di ka manghuhula kundi may
Simpleng ikikilos pauwi, uuwi.

Walang masasaktan, at sa gayun
Mabilis nating mararating itong
Hinahangad na hamburger para
Sa lahat sa iyong kainang maliit.

Minatamisan ng kiss ang mais
Na nais para sa bayan, at ikaw
Na nagsabi noong, “no!—baka
Wala nang pag-asa,” hah, bakà!

Mukhang tatalunin ang Big Mac
Ng murang halaga, halimbawa?

Nicene Greed

Fully aware of what I seem to be doing, ako’y wala nang

     magagawa

Kundi ang ipaalam sa sarili ko sa dilim na this has happened

     already,

I can’t do anything anymore about it, kaya huwag nang isip-

     isipin pa

Itong sitwasyon, mga pagkakaibigan o pagsasamang nasira,

     sinira.

At bulong ng konsyensya ko sa dilim, you can’t deal with it,

     can you?

You ought not! Mula ngayon, do’n ka na lang, ke Arius? Na

     malawak

Ang pag-unawa, pasensya, talentong magpakumbaba, sa mga

     liberal,

Sa kung kanino, sa mga sitwasyon, ay walang pagsasamang

     magdadala ng

Giyera, maliban na lamang kung nandyan na si Theodoric the

     Great.

Dahil, unang-una, pare-pareho tayong uhaw, pare-parehong

     gutom,

Lahat tayo nag-aambisyon pa lamang na makapagtayo ng

     relihiyon

Na lalaban sa posisyon ng Lumang Roma tungkol sa subject

     na Truth.

Ilabas ang blood broth, ipasapasa hanggang sa dulo, mga

     ‘pare’t ‘mare,

Lahat tayo, we believe in God, the Father Almighty, and the

     Son is . . .

The Sun? Whoa, pagtatalunan na naman ba natin yan? Mag-

     inuman

Na lang tayo ng dugo ni Kristo, break bread! Unless—

     negosyo na ‘to.

Ilabas, Ilabas

1. Ito Na ang Huling Bank Robbery ng Makabayang Makatang si Inggo

Ako’y narito na, alam mo ba, kumakaripas

Sa runway, ito ang aking inaasam na flight

Tungo sa iyong pagbigay-pansin. Ano ang

Masama ro’n? Oo, totoo ngang kasalukuyan

Kong pinagpilian ang dalawang ideyalismo,

Una, magsilbi lamang sa ‘yo bilang laman

Ng puso ko, ang pangalawa, sa nasa langit—

Hindi dawit ang mga santo kundi, higit do’n,

Ang pangit na asal ng di pakikialam, busal ng

Pagkawalang-ideyolohiya, tanging sunbather

Lamang sa beach ng D-Day ko. Yawa, inday,

Ngayon mo ako pinapipili na magagampanan

Ko na ang parehong direksyon? May kapital,

Ako na ang kapitan, kapus-palad ako noong

Nakipagkontsabahan sa mga salamangkero.

Ako’y narito na, alam mo ba, nakakalas na

Mula sa aking hangar, palipad, at hindi para

Ma-hanger muli kundi maamoy ang simoy:

Mga sagot mong “oo, sige, oo.” Pipiliin ko,

Pipilitin ko, ang makabubuti lamang sa iyo,

Although walang garantyang mabibitawan

Ko ang matagal ko nang inasintang pagtula,

Pagpabola, o pagbulalas ng mga likha; oo’t

Di ‘to makabibili ng trust fund, pero ba’t ba

Natin iisipin iyon, love? Mabubuhay na tayo

Sa dasal! Ilabas ang inasal ng bagong kasal!

2. Huwag Matakot Matapos Manalo sa Lotto

Di dapat maghari ang hangin ng tadhana

Sa layag ng kapilyuhan. Mangyari pa’y iliko

Ang Titanic na kasaganahan bago ang yelo

Ng pagparusa at pagbawi niya’y lantaran

Na maghayag ng kanyang gabi at lamig.

Dahil, firstly, alam mo ang kasaysayan.

Pangalawa, mulat ka’t ang tanging lumpo

Sa iyo: yamot mong bulsa. Ilabas ang balsa,

Itapon ang balisa mong pag-panic, alerto

Kang sumabay sa alon hindi dahil ayaw

Mo nang lumaban sa hangin, kundi alam

Na alam mo kung kailan ka bubuwelo muli

Tungo sa mga nakadungaw’t  di na umaasa.

Ilabas ang balsa sa tamang oras. Waldas ka

Sa pagparaya, ngunit masdan ang tadhana.

First of all, alam mo itong mga parating—

Hindi pating o kalansing ng nawalang lotto

Mo kundi simpleng kumot na gugulat ‘pag

Nagising ka mula sa iyong mga panaginip

Dahil sa malamig na ihip. Di ka magpapanic.

Tagayan ng Tubig sa Kubo

Sa tingin ko ako ay magtatagumpay,

Tatalon sa dike, kumpare, tatawid sa

Di na kailangang tulay, makararating

Sa basang pampang ng inaasam kong

Kasaganahan. Yeah, ‘pare, I believe

So, so huwag na akong magmukmok

Sa kasalukuyan, tumingin na lamang

Sa malayong rainbow, in another sky,

Everyone’s mirage, ‘pare. Hala, tagay.

Pero alam ko rin, di ko na matitikman

Ang prutas nitong itinanim kong puno,

Di makikita ang wagayway ng dahon

Sa hangin ng mariwasa nitong gubat

Na bukas ay beberde sa ating asul at

Kayumangging magiliw na awiting

Tila hanap nang hanap, mga isdang

Mapupulutan man lang. Sige, tagay.

Labas-Pasok

1. Lumabas Ako’t Nag-Hi! Sa Mga Diskuntentong Kapitbahay . . . (o, Ang Paghahambing Ay Di Pagpapatawad sa Lesser Evil, Bagkus ay Pagkuwestiyon sa Konsepto ng “Lesser Evil”)

na nakayuko sa mga tasa ng pang-umaga nilang

mga reklamong kape na nagsasabing, “what is

happening to our country, ladies & gentlemen?”

Tila nga magulo itong bayan natin, ‘no? ayon

sa mga dyaryo, sa radyo, sa television screen,

sa mga barbero, mga manikurista, mga aso sa

     isang mansyon.

Napagod sa kapakikinig ng mga katotohanan,

kaya nag-internet café at nagpasyang dumayo

sa Somalia. Aba’t tila ganun din ang sigaw ng

kanilang mga “dyaryo” sa dingding, barbero’t

     mga bayolenteng tribo.

Lumipat ako ng New York, di rin nakuntento.

Ganun din ba rito, walang balita kundi gulo

tungkol sa korapsyon, pagkainutil sa police

violence, a lost museum violin, drugs, racism,

     rape, homelessness?

Nagtungo nalang ako’ng Hongkong, & Disney-

land, nakibalita sa kanilang mga radyo, TV at

Triads, mga katulong, mga alipin, mga walang

ngipin, sa magaganda sa casino, sa masasarap

     magluto. Hindi pala

puro Disneyland dito. Dito rin pala ay may mga

sirang-ulo, may mga walang-makain, merong

putol ang daliri, may putol din ang kuryente,

patay ang panalangin. Mayaman nga, di pa rin

     libre sa gulo

ng mga pulitiko, mga magnanakaw, gangsters

at stockbrokers. Kaya nagpasya na akong, sige,

umuwi na lang ng Pilipinas, magbasa ng dyaryo

natin, makinig ng radyo, sa mga barbero, sa mga

     tambay sa kanto.

Namangha ba ako sa nakita ko uling gulo rito, po?

“Naku,” sabi ni lola, “mabait ang ating gobyerno!”

2. Pumasok Ako sa Ere Pagdating Ni Bigote

Ang bobobo nating mga Pilipino, said Bigote.

Balahura, mandaraya, walang disiplina, buwaya.

May crab mentality, magayak sa hospitality.

Why can’t we be like in other countries, where

The people are educated, streets washed w/

     detergent? And all are in the loop!

And the cops are well-trained and honest, and

The parties are the best, and everyone’s united,

pragmatic, individualistic, I’m always excited.

Why can’t we be like that? “Uh, xenophobic?

Foreign land exploiters, media manipulators,

     Bigoted?” And all are just as duped!

Kontradiksyon ng Mga Nasyonalistang Demagogues ng Lumpenbourgeoisie

Tama si Elias Canetti, ang masa

ng bawat nasyon ay sing-hangal,

well, akin na lang ‘to, sing-sira

ng pinakamatalinong bookworm

na nangangating makapasok sa

mga puwang ng kalupaan upang

ipahayag ang kaniyang matagal

nang tinatago, o nagtatagong,

mga pagkasuklam. No such thing

as an intelligent race, compadre,

sabi ko sa kumpare kong pinalayas

ang asawa ng amo nito sa HK,

nang walang 401K, dahil lamang

kababayan nito ang ‘sang namaslang

ng ilang mga turistang Hongkongese

sa lalawigan ng Capiz. Ano naman

ang kinalaman nitong katulong, na

asawa ng kumpare kong ngayo’y

nilalagok ang natitira niyang lata ng

Tsingtao sa fridge? Sabi ko, tama

si Elias Canetti. Ang masa ng

bawat bansa, maging ang sa atin

noong kasagsagan ng pagbitay kay

Flor Contemplacion, ay sing-hangal/

-talino ng ekonomistang parasito.

Ang konstitusyon ng masa ay utak

ng mga pobreng sipsip. Ang mga

tanong nito ay hindi interesado sa

anumang sagot. Ang hangad nito ay

mapasok lang ng pagkasuklam ang

siwang ng mga katawang matagal na

niyang di maintindihan, tulad nitong

radyong peke na gawa sa HK o droga

sa pakete na nasa loob nito na di mo

matimbang ang lalim ng kaakibat na

korapsyon, so what you do is wriggle

your way into its physical bodies with

derision, sucking acid from its fat faces,

stretching proudly like a flagpole within,

made spinelessly expressionistic too like

MSGd and salty Chinese noodles na kung

tawagin nila sa Capiz, maging sa Luzon,

ay pansit, but the imperialism of which

food, though blurry, slurps a slurp heard

all over the world, blaming all but itself

like a customer-wary, very proud cook.

On TV our leaders hold woks, then our

masses talk, e’en as the stock exchanges

beggar their neighbors like fish hook.

Ngayon, marami ang di makalaban dito,

3rd World victims of others’ prosperity,

and consumers solely, kaya bakit dahil

may taga-HK na nahuli sa airport natin

na may dalang mga mapanirang gamot

na di sa boteng maitim, raratratin na rin

nila ang buong lahing yamot, spitting

out buns, tearing all old Cathay Pacific

tickets, na para bang tayo ay mga book-

worms na sing-talino ng nasyonalistang

nangangati. Tama si Elias Canetti, all mob

parasitic species are evasive and dangerous.

Mas Quiet Pa Sa Silent Night, Sa Mahinang Ulan, Itong Tahimik na Buwan sa Taas ng Pekeng Royalismo

Di ko kayang gawin ang ginagawa mo, spat a naive.

No, I said: subukan mo lang, magbabad ka rito nang

sampung buwan, sa kalbaryo ng aming Palasyo. Just

eat it all up, lahat ng panlalait ng Reyna ng tahanan

sa pamamagitan ng mayaman niyang synecdoches,

alliterative rhymes, onomatopoeic mimicry of your

character by sheer imagism. Di siya nakasagot. The

bats of his mind fluttered their wings like the wang-

wang roofs of ambulances, police cars, private cars

with privileged cards and licenses. Is their number

overwhelming the numerous shiver of our bones in

the cold? May magagawa ba ang mga walang laban,

intelehensiyang walang makikinig, puro saliva lang?

Ang pagkasuklam ng nasusuklam ay rabid bite, wet.

Tahimik na buwan, tanging talukbong, warm blanket.